راهنمای کامل DDL و DML در SQL Server

SQL Server دستورات SQL را به چند دسته تقسیم می‌کند. مهم‌ترین آنها:

1. DDL – Data Definition Language (زبان تعریف داده)
2. DML – Data Manipulation Language (زبان مدیریت داده)
3. سایر دسته‌ها مثل DCL و TCL هم هستند که بعداً توضیح کوتاه می‌دهم.

---

۱. DDL – Data Definition Language

تعریف:

• دستورات DDL برای تعریف و تغییر ساختار پایگاه داده و اشیاء داخل آن استفاده می‌شود.
• با DDL ما جدول، ستون، ایندکس، فانکشن، استور پروسیجر و … را می‌سازیم یا تغییر می‌دهیم.
• اجرای DDL معمولاً خودکار COMMIT می‌شود (یعنی تغییرات دائمی است).

۱-۱. دستورات اصلی DDL

دستور	کاربرد	مثال
CREATE	ایجاد اشیاء جدید (Table, View, Function, Procedure, Index, Database)	CREATE TABLE Employees (ID INT PRIMARY KEY, Name NVARCHAR(50))
ALTER	تغییر ساختار اشیاء موجود	ALTER TABLE Employees ADD Salary INT
DROP	حذف کامل اشیاء از دیتابیس	DROP TABLE Employees
TRUNCATE	حذف تمام ردیف‌های جدول بدون حذف جدول و ساختار آن	TRUNCATE TABLE Employees
RENAME / sp_rename	تغییر نام جدول یا ستون	EXEC sp_rename 'Employees.Name', 'FullName', 'COLUMN'
COMMENT / sp_addextendedproperty	اضافه کردن توضیح (اختیاری) به جدول یا ستون	EXEC sp_addextendedproperty 'Description', 'Employee Name', 'SCHEMA', 'dbo', 'TABLE', 'Employees', 'COLUMN', 'Name'

---

۱-۲. محدودیت‌ها (Constraints) در DDL

Constraints محدودیت‌هایی هستند که روی ستون‌ها یا جدول اعمال می‌شوند تا داده‌ها معتبر و منظم باشند:

Constraint	توضیح	مثال
PRIMARY KEY	ستون(ها) را یکتا و غیر NULL می‌کند	ID INT PRIMARY KEY
FOREIGN KEY	رابطه با جدول دیگر ایجاد می‌کند	DeptID INT FOREIGN KEY REFERENCES Departments(ID)
UNIQUE	فقط مقادیر یکتا اجازه دارد	Email NVARCHAR(100) UNIQUE
NOT NULL	ستون نمی‌تواند NULL باشد	Name NVARCHAR(50) NOT NULL
CHECK	شرط سفارشی برای داده	Salary INT CHECK (Salary > 0)
DEFAULT	مقدار پیش‌فرض اگر داده وارد نشود	CreateDate DATETIME DEFAULT GETDATE()

⚡ نکته: Constraints معمولا هنگام CREATE TABLE اضافه می‌شوند ولی می‌توان بعداً با ALTER TABLE هم افزود یا حذف کرد.

---

۱-۳. ویژگی‌های DDL

• تغییرات در ساختار جدول، ستون، یا دیتابیس انجام می‌دهد.
• معمولاً خودکار commit می‌شود (Rollback ندارد مگر با Transaction پیچیده).
• روی دیتابیس و metadata کار می‌کند، نه داده‌ها به صورت مستقیم.

---

۲. DML – Data Manipulation Language

تعریف:

• DML برای مدیریت داده‌های داخل جداول استفاده می‌شود.
• عملیات DML شامل درج، حذف، تغییر، و خواندن داده‌ها است.

۲-۱. دستورات اصلی DML

دستور	کاربرد	مثال
SELECT	خواندن داده‌ها	SELECT Name, Salary FROM Employees WHERE Salary > 5000
INSERT	درج ردیف جدید	INSERT INTO Employees (ID, Name, Salary) VALUES (1, 'Ali', 5000)
UPDATE	تغییر داده‌های موجود	UPDATE Employees SET Salary = 6000 WHERE ID = 1
DELETE	حذف ردیف‌ها	DELETE FROM Employees WHERE ID = 1
MERGE	ادغام داده‌ها (INSERT, UPDATE, DELETE همزمان)	MERGE INTO Target t USING Source s ON t.ID = s.ID WHEN MATCHED THEN UPDATE ... WHEN NOT MATCHED THEN INSERT ...

---

۲-۲. ویژگی‌ها و محدودیت‌های DML

• داده‌های جدول را خوانده یا تغییر می‌دهد.
• می‌توان با WHERE مشخص کرد کدام ردیف‌ها تغییر کنند.
• می‌توان Transaction روی آن‌ها استفاده کرد تا قابلیت Rollback داشته باشند:

BEGIN TRANSACTION
UPDATE Employees SET Salary = Salary + 500
WHERE DeptID = 2;

-- اگر مشکلی بود
ROLLBACK;

-- اگر درست بود
COMMIT;

• تفاوت با DDL: DML روی داده‌هاست، DDL روی ساختار جداول و اشیاء.

---

۲-۳. نکات مهم DML

• INSERT، UPDATE و DELETE → تغییر داده‌ها
• SELECT → فقط خواندن داده‌ها
• MERGE → ترکیبی از عملیات تغییر داده‌ها
• می‌توان با JOIN یا Subquery داده‌ها را دستکاری کرد.

---

۳. دسته‌بندی‌های دیگر SQL (مختصر)

دسته	کاربرد	مثال
DCL (Data Control Language)	کنترل دسترسی کاربران	GRANT, REVOKE
TCL (Transaction Control Language)	کنترل تراکنش‌ها	COMMIT, ROLLBACK, SAVEPOINT

---

۴. جدول مقایسه DDL و DML

ویژگی	DDL	DML
هدف	تعریف و تغییر ساختار	مدیریت داده‌ها
دستورات اصلی	CREATE, ALTER, DROP, TRUNCATE	SELECT, INSERT, UPDATE, DELETE, MERGE
تغییرات دائمی؟	بله (commit خودکار)	بله، ولی با Transaction می‌توان rollback کرد
روی داده یا ساختار؟	ساختار	داده‌ها
استفاده در SELECT؟	خیر	بله (SELECT)

---

💡 خلاصه حفظ کردنی :

1. DDL = ساختار → CREATE / ALTER / DROP / TRUNCATE / Constraints
2. DML = داده → SELECT / INSERT / UPDATE / DELETE / MERGE
3. Constraints مهم: PK, FK, UNIQUE, NOT NULL, CHECK, DEFAULT
4. Index با CREATE INDEX ساخته می‌شود
5. Transactions برای امنیت تغییر داده‌ها در DML استفاده می‌شوند